Krótsze dni, szare niebo i coraz mniej ochoty na cokolwiek. Jesienią i zimą wiele osób mówi, że dopadła je chandra. Często chodzi o przejściowy spadek nastroju, ale czasem pod tym potocznym słowem kryje się depresja. Wyjaśniamy, czym chandra różni się od depresji, także sezonowej, co pomaga na jesienną, listopadową czy zimową chandrę i kiedy warto poszukać pomocy.
Co to jest chandra?
Chandra to słowo z codziennego języka, a nie termin medyczny. Wielki słownik języka polskiego PAN uznaje je za potoczne i definiuje jako „stan psychiczny cechujący się brakiem chęci do działania i obojętnością, wywołany brzydką pogodą, zmęczeniem lub stresem”, a wśród typowych połączeń wymienia jesienną i zimową chandrę (WSJP PAN, b.d.). Słowo pochodzi z rosyjskiego, a rosyjski czasownik chandrit’ znaczy m.in. „pogrążyć się w apatii” (SJP PWN, b.d.).
Chandra nie jest więc diagnozą. Nie jest nią też angielskie „winter blues” - w klasyfikacji chorób ICD-11 nie ma takiej kategorii (WHO, 2024). Według amerykańskiego Narodowego Instytutu Zdrowia Psychicznego (NIMH) wiele osób czuje się przygnębionych, gdy jesienią i zimą dni stają się krótsze, a lepiej, gdy wiosną dnia przybywa. Czasem jednak takie zmiany są poważniejsze i wpływają na to, jak człowiek się czuje, jak myśli i jak się zachowuje (NIMH, 2023).
Czy jesienią naprawdę mamy gorszy nastrój?
W amerykańskim badaniu telefonicznym 92% ankietowanych zauważyło u siebie, w różnym stopniu, sezonowe zmiany nastroju i zachowania, a dla 27% były one problemem. Autorzy uznali depresję sezonową za skrajny koniec tego spektrum (Kasper i in., 1989).
Nowsze analizy są ostrożniejsze. Według autorów jednego z przeglądów pytania wprost o pory roku mogą zniekształcać wyniki przez błędy pamięci i skłonność do potwierdzania własnych przekonań. Spośród 41 badań, w których nie zadawano takich pytań, tylko 13 wskazywało na więcej depresji zimą. Autorzy przeglądu znaleźli pewne potwierdzenie sezonowości w depresji klinicznej, ale podważyli tezę o regularnym spadku nastroju całej populacji (Øverland i in., 2019). W holenderskim badaniu z udziałem 5282 osób różnice nastroju między porami roku były małe lub bardzo małe i dotyczyły tylko osób z wyższym poziomem neurotyczności, jednej z cech osobowości (Winthorst i in., 2020).
Sezonowe wahania nastroju są więc często zgłaszane, ale ich skala bywa przeceniana. Z drugiej strony nie każdy spadek nastroju w listopadzie to „tylko pogoda”.
Chandra a depresja - czym się różnią?
Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) depresja to coś innego niż zwykłe zmiany nastroju i uczucia związane z codziennymi sprawami (WHO, 2026). Klasyfikacja ICD-11 dodaje, że pewne obniżenie nastroju jest normalną i częstą reakcją na poważne trudności, np. rozwód czy utratę pracy. Od epizodu depresyjnego odróżniają je nasilenie, zakres i czas trwania objawów (WHO, 2024).
Jakie objawy wskazują na depresję?
O epizodzie depresyjnym mówi się, gdy przez co najmniej dwa tygodnie, przez większą część dnia i prawie codziennie, występuje co najmniej pięć charakterystycznych objawów. Jednym z nich musi być obniżony nastrój albo wyraźna utrata zainteresowań lub zdolności odczuwania przyjemności. Pozostałe to trudności z koncentracją lub niezdecydowanie, poczucie małej wartości lub nadmierne, nieadekwatne poczucie winy, beznadziejność, nawracające myśli o śmierci, myśli samobójcze lub próba samobójcza, wyraźnie zaburzony lub nadmierny sen, wyraźna zmiana apetytu lub masy ciała, widoczne dla innych spowolnienie lub pobudzenie psychoruchowe oraz zmęczenie już po niewielkim wysiłku (WHO, 2024).
Szukasz pomocy specjalisty?
10-minutowa konsultacja telefoniczna
Porozmawiaj bezpłatnie z psychologiemLiczy się też wpływ na codzienność. W depresji zaburzenia nastroju wyraźnie utrudniają życie rodzinne, towarzyskie, naukę lub pracę, a jeśli ktoś mimo to radzi sobie z obowiązkami, to tylko kosztem dużego dodatkowego wysiłku (WHO, 2024). To, że chodzisz do pracy i „jakoś dajesz radę”, nie wyklucza więc depresji. Więcej piszemy o tym w artykule o objawach depresji.
Kiedy to coś więcej niż chandra?
Te sygnały nie służą do samodzielnej diagnozy, ale są dobrym powodem, by porozmawiać ze specjalistą:
- przygnębienie, pustka albo rozdrażnienie trwają przez większą część dnia, prawie codziennie, od co najmniej dwóch tygodni (WHO, 2026),
- nic nie cieszy, nawet to, co zwykle sprawiało przyjemność (to tzw. anhedonia),
- coraz trudniej Ci pracować, uczyć się, zajmować się domem czy spotykać się z ludźmi albo dajesz radę tylko dużym dodatkowym wysiłkiem,
- wyraźnie zmienił się Twój sen lub apetyt,
- myślisz o sobie jako o kimś bezwartościowym, masz poczucie winy, a przyszłość wydaje się beznadziejna,
- pojawiają się myśli o śmierci albo o odebraniu sobie życia - wtedy potrzebna jest pilna pomoc (zobacz niżej),
- obniżony nastrój utrzymuje się przez większość dni od co najmniej dwóch lat, co może wskazywać na dystymię (WHO, 2024),
- gorszy okres wraca co roku o tej samej porze.
Chandra a depresja sezonowa
Depresja sezonowa (ang. seasonal affective disorder, SAD) to odmiana depresji, której epizody regularnie wracają o tej samej porze roku (NIMH, 2023). Amerykańska klasyfikacja DSM-5 nie traktuje jej jako osobnego rozpoznania, lecz jako odmianę dużej depresji albo choroby afektywnej dwubiegunowej (Galima i in., 2020). W zaktualizowanej wersji DSM-5-TR jest ona opisana jako duże zaburzenie depresyjne ze wzorcem sezonowym (ang. major depressive disorder with seasonal pattern; American Psychiatric Association, 2024). W ICD-11 sezonowy wzorzec początku epizodów (ang. seasonal pattern of mood episode onset, kod 6A80.4) to dodatkowe określenie przebiegu nawracającego zaburzenia depresyjnego albo choroby afektywnej dwubiegunowej typu I lub II (WHO, 2024).
Obie klasyfikacje opisują ten wzorzec podobnie:
- epizody depresyjne regularnie zaczynają się i ustępują o określonej porze roku, najczęściej trwają od późnej jesieni lub wczesnej zimy do wiosny lub lata (NIMH, 2023; WHO, 2024),
- według DSM-5 taki przebieg musi wystąpić w dwóch kolejnych latach (Galima i in., 2020),
- epizody sezonowe zdecydowanie przeważają nad pozostałymi (Galima i in., 2020; WHO, 2024),
- gorszego nastroju nie tłumaczy stres, który regularnie wraca o tej porze, np. sezonowa utrata pracy (Galima i in., 2020; WHO, 2024).
W odmianie zimowej mogą się też pojawić nadmierna senność, objadanie się, zwłaszcza z ochotą na węglowodany, i wycofanie z kontaktów, a objawy trwają zwykle około 4-5 miesięcy w roku. Depresji sezonowej nie należy mylić ze smutkiem czy niepokojem wywołanym stresem w określonych momentach roku, np. przed świętami, bo wiąże się ona ze zmianą długości dnia, a nie z kalendarzem (NIMH, 2023).
W badaniach z USA, Kanady i Wielkiej Brytanii opartych na wywiadach diagnostycznych depresję sezonową w ciągu życia stwierdzano u 0,5-2,4% osób, a wśród osób z dużą depresją 10-20% ma sezonowy wzorzec objawów (Galima i in., 2020). Objawy i leczenie opisujemy szerzej w artykule o depresji sezonowej.
Co pomaga na chandrę?
Kilka codziennych nawyków ma oparcie w badaniach i w radach, których brytyjska publiczna służba zdrowia NHS udziela osobom z depresją sezonową (NHS, 2025), a WHO osobom z objawami depresji (WHO, 2026).
- Korzystaj ze światła dziennego. NHS radzi codziennie wychodzić na dwór za dnia i korzystać z jak największej ilości naturalnego światła (NHS, 2025). W badaniu ponad 400 tys. dorosłych z brytyjskiej bazy UK Biobank każda dodatkowa godzina spędzona za dnia na zewnątrz wiązała się z rzadszym występowaniem obniżonego nastroju i anhedonii, łatwiejszym wstawaniem i rzadszym zmęczeniem. To badanie obserwacyjne, więc nie dowodzi, że przyczyną jest światło (Burns i in., 2021).
- Ruszaj się, najlepiej na zewnątrz. Według brytyjskich wytycznych NICE regularna aktywność fizyczna, np. spacery, bieganie, pływanie, taniec czy prace w ogrodzie, może poprawiać samopoczucie, a na dworze korzyści mogą być większe (NICE, 2022). W metaanalizie 15 badań (ponad 191 tys. osób) aktywność odpowiadająca 2,5 godziny szybkiego marszu tygodniowo wiązała się z ryzykiem depresji niższym o 25% niż u osób nieaktywnych, a połowa tej dawki - o 18% (Pearce i in., 2022).
- Dbaj o stały rytm snu. Kładź się spać i wstawaj o tych samych porach, a tuż przed snem odłóż smartfon (NHS, 2025). Według NICE zdrowy styl życia, w tym wystarczająca ilość snu, może poprawiać samopoczucie (NICE, 2022). Przy długotrwałych kłopotach z zasypianiem zajrzyj na stronę o bezsenności.
- Nie odcinaj się od ludzi. Utrzymuj kontakt z bliskimi, rozmawiaj o swoich uczuciach z kimś zaufanym i nie rezygnuj z codziennych zajęć (NHS, 2025; WHO, 2026). W badaniu ponad 100 tys. uczestników UK Biobank zwierzanie się innym wiązało się z mniejszym ryzykiem depresji, a analizy genetyczne sugerują, że ten związek może być przyczynowy (Choi i in., 2020). Jeśli doskwiera Ci samotność, zajrzyj na stronę o samotności.
- Planuj drobne przyjemności. WHO zachęca, by w miarę możliwości nie porzucać zajęć, które dawniej sprawiały radość (WHO, 2026). Na podobnej zasadzie opiera się aktywizacja behawioralna, element terapii poznawczo-behawioralnej: planuje się w niej przyjemne, angażujące zajęcia, by zrównoważyć zimową utratę zainteresowań u osób z depresją sezonową (NIMH, 2023).
- Ogranicz alkohol. Alkohol i narkotyki mogą nasilać depresję, dlatego WHO radzi unikać alkoholu lub pić go mniej i nie sięgać po narkotyki (WHO, 2026).
Te sposoby mogą pomóc przy zwykłym spadku nastroju, ale nie zastąpią leczenia depresji. Jeśli mimo nich przygnębienie się pogłębia, porozmawiaj ze specjalistą.
Fototerapia: tylko po rozmowie z lekarzem
W leczeniu zimowej depresji sezonowej od lat 80. stosuje się fototerapię: codziennie, zwykle rano, przez około 30-45 minut siedzi się przed lampą o natężeniu 10 000 luksów, która odfiltrowuje promieniowanie UV (NIMH, 2023).
Dowody na jej skuteczność nie są jednoznaczne. W metaanalizie 19 badań z randomizacją jasne światło działało lepiej niż placebo, ale badania były niejednorodne, zwykle niewielkie lub średnie i obarczone umiarkowanym lub wysokim ryzykiem błędu (Pjrek i in., 2020). Wytyczne NICE określają te dowody jako niepewne (NICE, 2022), a w NHS fototerapia zwykle nie jest dostępna właśnie z powodu niewystarczających dowodów (NHS, 2025). Badań nad zapobieganiem depresji sezonowej za pomocą fototerapii jest jeszcze mniej: autorzy przeglądu Cochrane znaleźli tylko jedno, z udziałem 46 osób (Nussbaumer-Streit i in., 2019). Wszystkie te dane dotyczą depresji sezonowej, a nie zwykłej chandry.
Fototerapia nie jest dla każdego. Osoby z niektórymi chorobami oczu lub przyjmujące leki zwiększające wrażliwość na światło mogą potrzebować innego leczenia albo nadzoru lekarza, dlatego NHS radzi, by przed fototerapią porozmawiać z lekarzem (NIMH, 2023; NHS, 2025). ICD-11 wymienia fototerapię, obok leków przeciwdepresyjnych, wśród metod leczenia, w trakcie których może pojawić się hipomania, czyli okres podwyższonego lub drażliwego nastroju i wzmożonej aktywności (WHO, 2024). W badaniach porównawczych terapia poznawczo-behawioralna dostosowana do depresji sezonowej działała równie dobrze jak fototerapia, a w obserwacji prowadzonej przez dwie zimy jej efekty wydawały się trwalsze (NIMH, 2023). Więcej o niej przeczytasz na stronie o terapii poznawczo-behawioralnej.
Kiedy i gdzie szukać pomocy?
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Jeśli myślisz o odebraniu sobie życia albo boisz się o kogoś bliskiego, nie zostawaj z tym w samotności. W sytuacji zagrożenia życia dzwoń pod 112. Całodobowo i bezpłatnie działają Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym (800 70 2222) i telefon pomocy psychologicznej dla dorosłych 116 123, a dzieci i młodzież mogą dzwonić pod 116 111. W nagłym przypadku do szpitala psychiatrycznego można zgłosić się bez skierowania, a o przyjęciu decyduje lekarz izby przyjęć (pacjent.gov.pl, b.d.). Więcej informacji znajdziesz na stronach o myślach samobójczych i interwencji kryzysowej.
Gdzie szukać wsparcia?
Jeśli gorszy nastrój nie mija od dwóch tygodni, utrudnia Ci codzienne życie albo co roku wraca o tej samej porze, porozmawiaj z lekarzem rodzinnym, psychiatrą lub psychologiem. NHS zaleca wizytę u lekarza przy podejrzeniu depresji sezonowej (NHS, 2025). Według serwisu pacjent.gov.pl w ramach NFZ do psychiatry nie potrzebujesz skierowania, a do centrum zdrowia psychicznego, jeśli działa w Twojej okolicy, możesz zgłosić się bez skierowania i bez zapisów. Bez skierowania skorzystasz też ze świadczeń psychologa, a skierowanie może być potrzebne np. do psychoterapeuty w poradni (pacjent.gov.pl, b.d.; pacjent.gov.pl, 2026). Adresy bezpłatnych placówek w Gdańsku, w tym centrum zdrowia psychicznego, znajdziesz na stronie o darmowej pomocy psychologicznej.
Według WHO depresję można skutecznie leczyć, a pierwszym wyborem jest leczenie psychologiczne, które w depresji umiarkowanej i ciężkiej można łączyć z lekami (WHO, 2026). O leczeniu farmakologicznym decyduje lekarz. Nasilenie objawów możesz wstępnie sprawdzić testem PHQ-9, ale jego wynik nie jest diagnozą. Jak go interpretować, wyjaśniamy w artykule o teście na depresję.
W Sztuce Harmonii pracują psycholodzy i psychoterapeuci, a konsultacje psychiatryczne oferujemy we współpracy z lekarzem psychiatrą (psychiatra w Gdańsku). Pierwszym krokiem może być bezpłatna wizyta wstępna: krótkie spotkanie, na którym opowiesz, z czym przychodzisz, i dowiesz się, jak mogłaby wyglądać dalsza pomoc. Więcej o naszej pomocy przeczytasz na stronach o depresji i psychoterapii depresji. Wizytę zarezerwujesz online lub pod numerem 732 059 980.
Ten artykuł ma charakter psychoedukacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą ani diagnozy.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest chandra?
To potoczne określenie przygnębienia, braku chęci do działania i obojętności, które słownik wiąże z brzydką pogodą, zmęczeniem lub stresem. Nie jest to diagnoza.
Czy chandra to depresja?
Nie, ale to, co nazywamy chandrą, czasem okazuje się depresją. Odróżniają je nasilenie, zakres i czas trwania objawów: w depresji obniżony nastrój lub utrata zainteresowań i inne objawy utrzymują się prawie codziennie przez co najmniej dwa tygodnie i wyraźnie utrudniają funkcjonowanie.
Ile trwa jesienna chandra?
Chandra nie ma określonego czasu trwania, bo nie jest rozpoznaniem. Sygnałem ostrzegawczym jest przygnębienie lub brak radości, które utrzymują się prawie codziennie przez co najmniej dwa tygodnie. W depresji sezonowej objawy trwają zwykle około 4-5 miesięcy w roku.
Czy lampa do fototerapii pomoże na chandrę?
Tego nie wiadomo, bo fototerapię bada się u osób z depresją sezonową, a nawet w tej grupie dowody nie są jednoznaczne. Przed zakupem lampy porozmawiaj z lekarzem, zwłaszcza jeśli chorujesz na oczy, przyjmujesz leki zwiększające wrażliwość na światło albo miewasz epizody hipomanii lub manii.
Czy witamina D pomaga na chandrę?
Tego również nie wiadomo. Nawet w depresji sezonowej wyniki badań są niejednoznaczne: w części z nich witamina D działała podobnie jak fototerapia, w innych nie przynosiła efektu. Może też wchodzić w interakcje z niektórymi lekami, dlatego suplementację warto omówić z lekarzem (NIMH, 2023).
Bibliografia
- American Psychiatric Association. (2024). Seasonal affective disorder (SAD) [przegląd lekarski: F. Torres, marzec 2024]. https://www.psychiatry.org/patients-families/seasonal-affective-disorder
- Burns, A. C., Saxena, R., Vetter, C., Phillips, A. J. K., Lane, J. M. i Cain, S. W. (2021). Time spent in outdoor light is associated with mood, sleep, and circadian rhythm-related outcomes: a cross-sectional and longitudinal study in over 400,000 UK Biobank participants. Journal of Affective Disorders, 295, 347-352. https://doi.org/10.1016/j.jad.2021.08.056
- Choi, K. W., Stein, M. B., Nishimi, K. M. i in. (2020). An exposure-wide and Mendelian randomization approach to identifying modifiable factors for the prevention of depression. American Journal of Psychiatry, 177(10), 944-954. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2020.19111158
- Galima, S. V., Vogel, S. R. i Kowalski, A. W. (2020). Seasonal affective disorder: common questions and answers. American Family Physician, 102(11), 668-672. https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2020/1201/p668.html
- Kasper, S., Wehr, T. A., Bartko, J. J., Gaist, P. A. i Rosenthal, N. E. (1989). Epidemiological findings of seasonal changes in mood and behavior: a telephone survey of Montgomery County, Maryland. Archives of General Psychiatry, 46(9), 823-833. https://doi.org/10.1001/archpsyc.1989.01810090065010
- National Institute for Health and Care Excellence. (2022). Depression in adults: treatment and management (wytyczna NG222). https://www.nice.org.uk/guidance/ng222/chapter/Recommendations
- National Institute of Mental Health. (2023). Seasonal affective disorder (NIH Publication No. 23-MH-8138). https://www.nimh.nih.gov/health/publications/seasonal-affective-disorder
- NHS. (2025). Seasonal affective disorder (SAD). Data ostatniego przeglądu: 17 grudnia 2025 r. https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/seasonal-affective-disorder-sad/overview/
- Nussbaumer-Streit, B., Forneris, C. A., Morgan, L. C. i in. (2019). Light therapy for preventing seasonal affective disorder. Cochrane Database of Systematic Reviews, 3, CD011269. https://doi.org/10.1002/14651858.CD011269.pub3
- Øverland, S., Woicik, W., Sikora, L. i in. (2019). Seasonality and symptoms of depression: a systematic review of the literature. Epidemiology and Psychiatric Sciences, 29, e31. https://doi.org/10.1017/S2045796019000209
- pacjent.gov.pl. (b.d.). Pomoc psychiatryczna i leczenie uzależnień. https://pacjent.gov.pl/pomoc-psychiatryczna-i-leczenie-uzaleznien
- pacjent.gov.pl. (2026). Kto i kiedy nie potrzebuje skierowania. https://pacjent.gov.pl/kto-i-kiedy-nie-potrzebuje-skierowania
- Pearce, M., Garcia, L., Abbas, A. i in. (2022). Association between physical activity and risk of depression: a systematic review and meta-analysis. JAMA Psychiatry, 79(6), 550-559. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2022.0609
- Pjrek, E., Friedrich, M.-E., Cambioli, L. i in. (2020). The efficacy of light therapy in the treatment of seasonal affective disorder: a meta-analysis of randomized controlled trials. Psychotherapy and Psychosomatics, 89(1), 17-24. https://doi.org/10.1159/000502891
- SJP PWN: Słownik języka polskiego PWN. (b.d.). Chandra. https://sjp.pwn.pl/szukaj/chandra.html
- Winthorst, W. H., Bos, E. H., Roest, A. M. i de Jonge, P. (2020). Seasonality of mood and affect in a large general population sample. PLOS ONE, 15(9), e0239033. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0239033
- World Health Organization. (2024). Clinical descriptions and diagnostic requirements for ICD-11 mental, behavioural and neurodevelopmental disorders. Geneva: WHO. https://iris.who.int/handle/10665/375767
- World Health Organization. (2026, 11 września). Depressive disorder (depression) [karta informacyjna]. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression
- WSJP PAN: Wielki słownik języka polskiego PAN. (b.d.). Chandra. https://wsjp.pl/haslo/podglad/11185/chandra

