Analiza transakcyjna

Analizę transakcyjną stworzył w latach 50. i 60. urodzony w Kanadzie amerykański psychiatra Eric Berne, wcześniej szkolony w psychoanalizie. Chciał opisać ludzkie zachowania i relacje językiem na tyle prostym, żeby mógł się nim posługiwać także klient. Szeroką popularność przyniosła mu książka „W co grają ludzie”, w której opisał powtarzające się, często nieuświadomione schematy w kontaktach z innymi.

Podstawą analizy transakcyjnej jest model trzech stanów ego. Rodzic to przejęte od ważnych dorosłych z dzieciństwa normy, zakazy i troska, Dorosły to ocenianie sytuacji tu i teraz, a Dziecko to dawne uczucia, potrzeby i sposoby reagowania. Każda wymiana zdań, czyli transakcja, wychodzi z któregoś z tych stanów. Ważne pojęcia to także gry psychologiczne, czyli powtarzalne wymiany kończące się przykrym, dobrze znanym uczuciem, oraz scenariusz życiowy, czyli nieświadomy plan na życie, który zaczyna powstawać w dzieciństwie. Analizę transakcyjną stosuje się w psychoterapii, poradnictwie, edukacji i pracy z organizacjami.

Na początku terapii zawiera się kontrakt, czyli wspólnie ustala, nad czym będziecie pracować i po czym poznacie, że coś się zmieniło. To jeden z wyróżników analizy transakcyjnej: odpowiedzialność za proces dzielą obie strony. W trakcie spotkań przyglądacie się konkretnym sytuacjom z Twojego życia, np. kłótniom, które zawsze kończą się tak samo, i sprawdzacie, z jakiego stanu ego reagujesz i jaki schemat się powtarza.

Terapeuci często posługują się prostymi rysunkami stanów ego i transakcji, dzięki którym łatwiej zobaczyć, co dzieje się w relacji. Z czasem praca może sięgać głębiej, do przekonań o sobie, innych i świecie wyniesionych z dzieciństwa. Analiza transakcyjna bywa prowadzona indywidualnie, z parami i w grupach.