Zweryfikowane klinicznie
Treść artykułu została zweryfikowana przez zespół specjalistów Centrum Psychologicznego Sztuka Harmonii.
Trauma psychiczna — co to jest, rodzaje i skuteczne leczenie
Słowo „trauma” jest dziś używane tak często, że łatwo stracić jego właściwe znaczenie. Nie każde trudne przeżycie jest traumą — ale prawdziwa trauma psychiczna to doświadczenie, które przekracza zdolność organizmu do radzenia sobie i pozostawia trwały ślad w psychice i ciele. W tym artykule wyjaśniamy, czym dokładnie jest trauma w rozumieniu naukowym, jakie są jej rodzaje, jak objawia się PTSD i złożone PTSD, oraz jakie metody terapeutyczne mają najsilniejsze dowody skuteczności.
Jak powszechna jest trauma?
Doświadczenie traumatyczne nie jest czymś rzadkim ani wyjątkowym. Badanie Benjet i współpracowników opublikowane w Psychological Medicine wykazało, że ponad 70% dorosłych na świecie doświadcza przynajmniej jednego zdarzenia traumatycznego w ciągu życia, a średnia liczba różnych typów traum wynosi 3,2 na osobę (Benjet i in., 2016, Psychological Medicine). Oznacza to, że większość ludzi styka się z traumą — ale nie u wszystkich rozwija się zaburzenie stresowe pourazowe. Kluczowe znaczenie mają czynniki ochronne i ryzyka.
Rodzaje traumy
Trauma prosta (jednorazowa)
Pojedyncze zdarzenie o nagłym charakterze: wypadek drogowy, napad, klęska żywiołowa, bycie świadkiem wypadku. Charakteryzuje się jasnym początkiem i końcem — wiadomo, kiedy się wydarzyło i kiedy się skończyło.
Trauma złożona (powtarzająca się)
Powtarzające się lub długotrwałe doświadczenia traumatyczne, najczęściej w relacjach interpersonalnych: przemoc domowa, wykorzystywanie w dzieciństwie, zaniedbanie emocjonalne, mobbing, tortury. W odróżnieniu od traumy prostej, trauma złożona trwa w czasie i często wiąże się z relacją zależności od sprawcy.
Cloitre i współpracownicy odegrali kluczową rolę we wprowadzeniu do klasyfikacji ICD-11 nowej jednostki diagnostycznej: złożonego zaburzenia stresowego pourazowego (complex PTSD, cPTSD). Oprócz klasycznych objawów PTSD, złożone PTSD obejmuje trzy dodatkowe obszary: zaburzenia regulacji emocji, negatywny obraz siebie oraz trudności w relacjach interpersonalnych (Cloitre i in., 2019). To rozróżnienie ma fundamentalne znaczenie kliniczne — leczenie złożonego PTSD wymaga innego podejścia niż PTSD po pojedynczym zdarzeniu.
Trauma rozwojowa
Traumatyczne doświadczenia z okresu dzieciństwa (tzw. ACE — Adverse Childhood Experiences): przemoc fizyczna, emocjonalna lub seksualna, zaniedbanie, uzależnienie rodzica, przemoc domowa między opiekunami. Trauma rozwojowa wpływa na kształtowanie się mózgu, wzorców przywiązania i zdolności regulacji emocji — jej skutki mogą przejawiać się przez całe życie.
Objawy PTSD
Zaburzenie stresowe pourazowe (PTSD) rozwija się u części osób po doświadczeniu traumatycznym. Główne grupy objawów to:
Szukasz pomocy specjalisty?
Umów konsultację z jednym z naszych doświadczonych psychologów.
Umów wizytę- Ponowne przeżywanie — flashbacki, koszmary, natrętne wspomnienia, reakcje fizjologiczne na przypomnienia o traumie
- Unikanie — omijanie miejsc, osób, myśli i uczuć związanych z traumą
- Zmiany w poznaniu i nastroju — poczucie odcięcia od emocji, negatywne przekonania o sobie i świecie, utrata zainteresowań
- Nadmierne pobudzenie — nadczujność, wzmożona reakcja zaskoczenia, bezsenność, drażliwość, trudności z koncentracją
Leczenie traumy — co mówią badania?
Przegląd Cochrane autorstwa Bissona i współpracowników — uznawany za najwyższy standard syntezy dowodów naukowych — wykazał, że terapia poznawczo-behawioralna skoncentrowana na traumie (trauma-focused CBT) oraz EMDR to dwie metody o najsilniejszych dowodach skuteczności w leczeniu PTSD (Bisson i in., 2013, Cochrane Database of Systematic Reviews).
Terapia skoncentrowana na traumie (trauma-focused CBT)
Obejmuje ekspozycję na wspomnienia traumatyczne w bezpiecznym środowisku terapeutycznym oraz restrukturyzację poznawczą dotyczącą znaczenia traumatycznego zdarzenia. Pacjent stopniowo przepracowuje wspomnienia, zmniejszając ich emocjonalny ładunek i przywracając poczucie bezpieczeństwa.
EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing)
Terapia EMDR wykorzystuje bilateralną stymulację (najczęściej ruchy gałek ocznych) podczas przywracania traumatycznych wspomnień. Mechanizm działania prawdopodobnie wiąże się z ułatwieniem przetwarzania wspomnień i ich integracji z istniejącą siecią pamięciową. EMDR jest rekomendowany przez WHO, APA i NICE jako jedna z dwóch metod pierwszego wyboru w leczeniu PTSD.
Leczenie złożonego PTSD
W przypadku złożonego PTSD zalecane jest podejście fazowe: najpierw stabilizacja i nauka regulacji emocji, następnie praca z traumatycznymi wspomnieniami, a na końcu integracja i odbudowa relacji. Konsultacja psychotraumatologiczna pozwala ocenić rodzaj i nasilenie objawów oraz dobrać odpowiedni plan leczenia.
Kiedy szukać pomocy?
Jeśli doświadczyłeś traumatycznego zdarzenia i odczuwasz objawy utrzymujące się dłużej niż miesiąc — flashbacki, koszmary, unikanie, nadmierne pobudzenie — nie czekaj, aż same miną. Psychoterapia indywidualna skoncentrowana na traumie może znacząco zmniejszyć objawy i przywrócić poczucie bezpieczeństwa.
W Centrum Psychologicznym Sztuka Harmonii w Gdańsku i Gdyni specjalizujemy się w leczeniu traumy. Oferujemy konsultacje psychotraumatologiczne, terapię EMDR oraz psychoterapię indywidualną opartą na najnowszych standardach.
Zadzwoń i umów się na wizytę: 732 059 980
