Zaburzenia dysocjacyjne
Luki w pamięci, odcięcie od siebie lub objawy z ciała bez przyczyny medycznej. Czym są zaburzenia dysocjacyjne i jak wiążą się z traumą.
Zaburzenia dysocjacyjne: co warto wiedzieć
Dysocjacja to rozłączenie elementów, które zwykle działają razem: pamięci, poczucia siebie, odbioru otoczenia, emocji i kontroli nad ciałem. W łagodnej postaci zna ją prawie każdy, na przykład gdy zamyślasz się w drodze i nie pamiętasz fragmentu trasy. O zaburzeniach dysocjacyjnych mówi się, gdy takie rozłączenia są silne, powtarzają się i utrudniają życie.
Klasyfikacja ICD-11 zalicza do tej grupy między innymi amnezję dysocjacyjną, czyli luki w pamięci dotyczące ważnych, często bolesnych wydarzeń, zaburzenie depersonalizacyjno-derealizacyjne, dysocjacyjne zaburzenie tożsamości oraz objawy czynnościowe, takie jak napady przypominające padaczkę, niedowłady czy utrata głosu bez uszkodzenia układu nerwowego. Zaburzenia dysocjacyjne często wiążą się z traumą, zwłaszcza przewlekłą i przeżytą w dzieciństwie. Dysocjację można wtedy rozumieć jako sposób, w jaki psychika chroniła się przed tym, czego nie dało się udźwignąć.
Jak może się przejawiać
- W pamięci masz luki obejmujące godziny, dni albo całe okresy życia.
- Zdarza się, że trafiasz w jakieś miejsce i nie pamiętasz drogi.
- Pod wpływem stresu pojawiają się drętwienie, osłabienie, utrata głosu albo napady przypominające drgawki, których badania neurologiczne nie tłumaczą.
- Emocje i ciało bywają „wyłączone”, zwłaszcza gdy coś przypomina trudne przeżycia.
- Inni opowiadają o Twoich zachowaniach, których nie pamiętasz.
- Masz poczucie, że w Tobie są różne części, które chcą i czują zupełnie co innego.
Jak pomagamy
Pomoc zaczyna się od spokojnej, dokładnej rozmowy, bo objawy dysocjacyjne łatwo pomylić z innymi trudnościami, a mówienie o nich często budzi wstyd. Konsultacja psychotraumatologiczna pozwala ocenić, czy i jak objawy wiążą się z trudnymi doświadczeniami, i zaproponować dalszą pracę. Terapia przebiega zwykle etapami: najpierw stabilizacja i poczucie bezpieczeństwa, a dopiero potem, jeśli to wskazane, praca ze wspomnieniami traumatycznymi.
Objawy czynnościowe, takie jak napady czy niedowłady, wymagają oceny neurologicznej, która wykluczy inne przyczyny i potwierdzi ich charakter. Lekarz psychiatra bywa potrzebny przy nasilonej depresji, myślach samobójczych lub samookaleczeniach, które często współwystępują z dysocjacją.
Kiedy szukać pomocy od razu
Nagła utrata czucia, wzroku lub mowy, niedowład albo napad drgawek, które pojawiają się po raz pierwszy, wymagają pilnej oceny medycznej, bo mogą mieć przyczynę neurologiczną. Przy myślach o odebraniu sobie życia również nie odkładaj szukania pomocy.
Sprawdź się
Bezpłatne testy przesiewowe online. Wynik nie jest diagnozą, ale może pomóc w rozmowie ze specjalistą.
Test PCL-5 - Skala PTSD (Zaburzenia Stresu Pourazowego)
Oceń nasilenie objawów stresu pourazowego (PTSD) za pomocą 20-pytaniowego narzędzia klinicznego.
ok. 8 min
Test ACE - negatywne doświadczenia z dzieciństwa
Oceń wpływ trudnych doświadczeń z dzieciństwa na zdrowie i dobrostan w dorosłości.
ok. 4 min
Nurty, które mogą pomóc
Sposób pracy specjalista dobiera do osoby i jej sytuacji.
Psychoterapia psychodynamiczna
Terapia, która pomaga zrozumieć, jak wcześniejsze doświadczenia i nieuświadomione wzorce w relacjach wpływają na to, co przeżywasz dziś.
Terapia EMDR
Ustrukturyzowana terapia traumy zalecana w wytycznych leczenia PTSD. Pracujesz z trudnym wspomnieniem przy naprzemiennej stymulacji, np. ruchach oczu.
Psychoterapia integratywna
Podejście, które łączy sprawdzone elementy różnych nurtów w jeden spójny plan pracy, dopasowany do Twoich trudności, potrzeb i celów.
Usługi
- Konsultacja psychotraumatologicznaKonsultacja psychotraumatologiczna w Gdańsku - specjalistyczne spotkanie dla osób po traumie. Diagnoza, plan terapii EMDR i wsparcie.
- Psychoterapia indywidualnaPsychoterapia indywidualna w Gdańsku - regularne spotkania terapeutyczne nastawione na głębszą pracę nad emocjami i wzorcami myślenia.
- Konsultacja psychologicznaPierwsze spotkanie z psychologiem, podczas którego omówimy Twoje potrzeby i zaplanujemy dalsze kroki.
Najczęstsze pytania
Czy dysocjacyjne zaburzenie tożsamości naprawdę istnieje?
Tak, opisują je zarówno DSM-5, jak i ICD-11, choć w filmach bywa przedstawiane w przesadzony sposób. Zwykle nie wygląda jak spektakularne „zmiany osobowości”, tylko jak luki w pamięci, poczucie wewnętrznego rozbicia i przełączania się stanów. Rozpoznanie wymaga starannej diagnozy u specjalisty z doświadczeniem w pracy z traumą.
Czy objawy czynnościowe to udawanie?
Nie. Osoba z objawami czynnościowymi naprawdę nie może poruszyć ręką czy powstrzymać napadu, choć badania nie pokazują uszkodzenia układu nerwowego. Problem dotyczy sposobu działania mózgu, a nie jego budowy, i można go leczyć, między innymi psychoterapią i fizjoterapią.
Powiązane obszary
Ten opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą.
