Dementia
Dementia is not a single disease but a syndrome with many causes. How to talk to a loved one with dementia and how caregivers can look after themselves.
The detailed description below is in Polish.
Dementia: what to know
Demencja, po polsku otępienie, to zespół objawów, w którym pogarszają się pamięć, myślenie, orientacja i zdolność do samodzielnego funkcjonowania. Nie jest jedną chorobą: może wynikać z choroby Alzheimera, zmian naczyniowych, choroby z ciałami Lewy'ego, zwyrodnienia czołowo-skroniowego czy choroby Parkinsona. Od przyczyny zależą pierwsze objawy, przebieg i możliwości leczenia.
Część objawów przypominających otępienie ma przyczyny, które można leczyć, na przykład niedobór witaminy B12, zaburzenia pracy tarczycy, depresję czy działanie leków, dlatego każde wyraźne pogorszenie pamięci i myślenia wymaga diagnostyki lekarskiej. Demencja zmienia życie całej rodziny, a opieka nad bliską osobą bywa długa i wymagająca.
How it can show up
- Bliska osoba ma coraz większe trudności z codziennymi czynnościami, takimi jak gotowanie, zakupy czy przyjmowanie leków.
- Gubi wątek rozmowy, myli słowa albo ma kłopot z nazwaniem przedmiotów.
- Zmienia się jej zachowanie: pojawiają się apatia, pobudzenie, podejrzliwość albo niepokój nasilający się wieczorem.
- Przestaje rozpoznawać znane miejsca, a czasem myli osoby.
- Opieka zajmuje coraz więcej Twojego czasu, a własne potrzeby schodzą na dalszy plan.
- Czujesz złość, a potem wstyd i poczucie winy, że brakuje Ci cierpliwości.
How we help
Diagnozę otępienia i jego przyczyny stawia lekarz, zwykle neurolog, psychiatra lub geriatra. Psycholog może wspierać osobę chorą na wczesnym etapie, a przede wszystkim jej bliskich: pomóc zrozumieć, skąd biorą się zmiany zachowania, jak rozmawiać, gdy logiczne argumenty przestają działać, i jak reagować na pobudzenie czy podejrzliwość.
Opiekunowie mogą skorzystać z konsultacji psychologicznej, także online, gdy trudno wyjść z domu, oraz z terapii rodzinnej, która pomaga rozłożyć obowiązki między członków rodziny. Wsparcie pomaga zauważyć przeciążenie, zanim przejdzie w wyczerpanie lub depresję, i poszukać form odciążenia, takich jak dzienne domy pomocy czy grupy wsparcia dla opiekunów.
When to seek help right away
Nagłe pogorszenie w ciągu godzin lub dni, z silnym splątaniem, sennością albo pobudzeniem, może oznaczać majaczenie wywołane na przykład infekcją lub odwodnieniem i wymaga pilnej pomocy lekarskiej.
Self-assessment
Free online screening tests. The result is not a diagnosis, but it can help in a conversation with a specialist.
Therapy approaches that can help
The specialist chooses the way of working to suit the person and their situation.
Systemic therapy
An approach that sees difficulties in the context of family or couple relationships and looks for change in how close people affect one another.
Acceptance and commitment therapy
A third-wave CBT approach. Instead of fighting difficult thoughts and feelings, you learn to make room for them and act on what matters to you.
Cognitive behavioural therapy
Structured work on how thoughts, emotions and behaviour affect one another. One of the most thoroughly researched approaches in psychotherapy.
Services
- PsychoeducationPsychological education for people who want to better understand their emotions, behaviours and psychological mechanisms.
- Family therapyFamily therapy in Gdańsk - joint work on communication, roles and relationships in the family. Sessions with family members taking part, 80 min.
- Psychological consultationFirst meeting with a psychologist where we discuss your needs and plan next steps.
- Online psychological consultationOnline psychological consultation by video call - convenience and accessibility without leaving home. Professional and confidential, 50 min.
Frequently asked questions
Jak rozmawiać z bliską osobą z demencją?
Mów powoli i prosto, poruszając jedną sprawę naraz, i utrzymuj kontakt wzrokowy. Zamiast poprawiać i przypominać, że już o tym rozmawialiście, odpowiadaj tak, jakby pytanie padło pierwszy raz, i odnoś się do emocji, które za nim stoją. Spieranie się o fakty zwykle zwiększa niepokój po obu stronach.
Czy demencja to normalna część starzenia?
Nie. Z wiekiem myślenie może być nieco wolniejsze, a przypominanie sobie nazwisk trudniejsze, ale otępienie oznacza wyraźny spadek, który utrudnia samodzielne życie. Wiek jest czynnikiem ryzyka, jednak wiele osób dożywa późnej starości bez demencji.
Jak opiekun może zadbać o siebie?
Pomaga przyjęcie, że opieka to zadanie dla kilku osób, a nie dla jednej, oraz regularne przerwy, nawet krótkie. Warto korzystać z pomocy rodziny i instytucji, a trudne emocje, takie jak złość czy żal, omawiać z kimś zaufanym lub z psychologiem. Złość wobec chorego bliskiego nie świadczy o braku miłości, tylko o przeciążeniu.
Related areas
This description is for information only and does not replace a consultation with a specialist.
