Carencia afectiva temprana (hospitalismo)

„Choroba sieroca” to dawne, wciąż używane określenie skutków deprywacji emocjonalnej, czyli braku stałej, czułej opieki w pierwszych latach życia. Opisywano ją u dzieci przebywających długo w placówkach lub szpitalach, ale może dotyczyć każdego dziecka, które we wczesnym okresie nie miało przy sobie bliskiej osoby odpowiadającej na jego potrzeby. Nie oznacza to, że dziecko jest sierotą.

Współczesne klasyfikacje opisują takie trudności jako zaburzenia przywiązania i wyróżniają dwa wzorce. Dziecko może rzadko szukać pocieszenia u dorosłych (reaktywne zaburzenie przywiązania) albo przeciwnie, zbyt łatwo zbliżać się do obcych (tak zwana postać odhamowana). To nie jest wina dziecka ani jego obecnych opiekunów, tylko sposób, w jaki nauczyło się radzić sobie w trudnych warunkach. Badania nad dziećmi z placówek opiekuńczych pokazują, że stabilna, wrażliwa opieka w rodzinie wiąże się z wyraźną poprawą w wielu obszarach rozwoju, zwłaszcza gdy pojawia się wcześnie.

Najważniejsza dla dziecka jest codzienna relacja z przewidywalnym, wrażliwym dorosłym, dlatego dużą część pracy kieruje się do rodziców i opiekunów, także zastępczych i adopcyjnych. Na konsultacjach rodzicielskich psycholog pomaga zrozumieć zachowania dziecka jako ślady dawnych doświadczeń i dobrać sposoby reagowania, które budują poczucie bezpieczeństwa. Dziecko może też korzystać z terapii psychologicznej prowadzonej metodami dopasowanymi do wieku, a gdy zmiany dotyczą całego domu, z terapii rodzinnej.

Jeśli rozwój dziecka wyraźnie odbiega od rówieśników, warto skonsultować go z pediatrą lub neurologiem dziecięcym. Rodziny adopcyjne i zastępcze mogą też szukać wsparcia w ośrodkach adopcyjnych i u organizatora rodzinnej pieczy zastępczej.