Dlaczego wracamy do byłych partnerów

Dlaczego wracamy do byłych partnerów - psychologia powrotu do byłego

Rozstanie miało być ostateczne. Były rozmowy, łzy, podzielone rzeczy, deklaracje przed przyjaciółmi. Trzy miesiące później piszecie do siebie, a po pół roku znowu jesteście razem - i albo jest lepiej, albo zaczyna się dokładnie to samo. Powrót do byłego partnera jest zjawiskiem zdecydowanie częstszym, niż wynikałoby to z tego, jak niechętnie się o nim mówi.

Ten artykuł wyjaśnia, jakie mechanizmy psychologiczne stoją za takimi powrotami, co pokazują badania nad związkami cyklicznymi i jak odróżnić decyzję podjętą świadomie od reakcji na lęk i pustkę. Nie chodzi o to, żeby zniechęcać do powrotów - część z nich jest sensowna. Chodzi o to, żeby wiedzieć, co się wybiera.

To nie jest margines

Zjawisko doczekało się osobnej nazwy: związki typu on-off, czyli cykliczne. Dailey i współpracownicy (2009, Personal Relationships) opisali je jako odrębną kategorię relacji i wykazali, że dotyczyły one około 60 procent badanych młodych dorosłych. Autorzy zwrócili też uwagę, że osoby w związkach cyklicznych zgłaszały mniej zachowań budujących relację i więcej niepewności co do jej przyszłości niż osoby w związkach bez przerw.

Podobny obraz przyniosły badania nad tak zwanym churningiem, czyli zrywaniem i schodzeniem się w okresie wczesnej dorosłości (Halpern-Meekin i wsp., 2013). Powtarzalność takiego cyklu wiązała się w nich z większym napięciem i konfliktami niż stabilne rozstanie albo stabilny związek.

Wniosek praktyczny jest prosty i mało romantyczny: sam fakt, że wracacie do siebie, nie jest dowodem, że to właściwa osoba. Jest dowodem, że działa silny mechanizm.

Siedem mechanizmów, które za tym stoją

• Więź przywiązania nie znika razem z decyzją. System przywiązania działa niezależnie od tego, co uznasz za rozsądne. Dlatego można jednocześnie wiedzieć, że relacja była zła, i fizycznie tęsknić za tą osobą.
• Pamięć wybiela przeszłość. Zjawisko blaknięcia negatywnych emocji, opisane m.in. przez Walkera i współpracowników, polega na tym, że przykre uczucia związane ze wspomnieniami słabną szybciej niż przyjemne. Po pół roku pamiętasz wakacje wyraźniej niż awantury.
• Koszty utopione. Pięć lat, wspólne mieszkanie, poznane rodziny. Im więcej zainwestowano, tym trudniej uznać, że to się nie uda - choć poniesione koszty nie mówią nic o przyszłości.
• Znane jest tańsze niż nowe. Powrót nie wymaga poznawania nikogo od początku, tłumaczenia swojej historii ani ryzyka kolejnego odrzucenia.
• Samotność jest bardzo konkretna. Puste wieczory, nikt nie pyta, jak było w pracy, weekend bez planu. Powrót usuwa ten dyskomfort natychmiast, podczas gdy jego koszty wracają dopiero z czasem.
• Nieregularne nagradzanie. Jeśli w relacji przeplatały się okresy chłodu i intensywnej bliskości, przywiązanie jest szczególnie odporne na wygaszanie. Piszemy o tym w artykule o syndromie sztokholmskim w związku.
• Presja otoczenia i logistyka. Wspólny kredyt, dzieci, rodzina pytająca, czy to na pewno przemyślane. To realne czynniki, nie wymówki.

Dlaczego moment ma znaczenie

Największe ryzyko nieprzemyślanego powrotu przypada na okres, w którym objawy rozstania są najsilniejsze: pierwsze tygodnie, potem zwykle kilka punktów zwrotnych - święta, rocznica, pierwsza informacja o nowej osobie u byłego partnera. To nie są momenty, w których podejmuje się dobre decyzje, bo działa wtedy głównie chęć zmniejszenia bólu.

Stąd bierze się sens okresów bez kontaktu. Nie są magiczną formułą i nie służą wymuszeniu czyjejś reakcji - dają czas na to, żeby układ nerwowy przestał reagować alarmem i żeby wróciła zdolność oceny sytuacji. Opisujemy to szerzej w tekście o zasadzie 3 miesięcy milczenia po rozstaniu. Mechanizm samego bólu po odrzuceniu wyjaśniamy natomiast w artykule o tym, dlaczego ghosting tak boli.

Kiedy powrót ma sens - lista kontrolna

Powrót bywa dobrą decyzją. Zwykle wtedy, gdy spełnione są konkretne warunki:

1. Wiesz, co dokładnie było przyczyną rozstania. Nie „nie układało się”, tylko konkretne zachowania i sytuacje.
2. Coś się zmieniło w rzeczywistości, nie w deklaracjach. Zmiana pracy, podjęta terapia, przeprowadzka, utrzymana abstynencja - coś, co da się zaobserwować przez kilka miesięcy.
3. Obie strony mówią podobnie o tym, co poszło źle. Jeśli jedna osoba nadal uważa, że problemem była wyłącznie druga, wraca ten sam układ.
4. Wracasz do czegoś, a nie od czegoś. Test jest prosty: czy wracasz, bo chcesz być z tą osobą, czy dlatego, że nie chcesz być sama.
5. Minął czas bez kontaktu. Na tyle długi, by decyzja nie była reakcją na najgorszy tydzień.
6. Macie plan na konkretne sytuacje. Nie „będziemy więcej rozmawiać”, tylko: co zrobimy, gdy znów pojawi się ten konflikt.

I warunek, który jest ważniejszy od wszystkich pozostałych: w relacji nie było przemocy. Jeżeli występowała przemoc fizyczna, psychiczna, ekonomiczna lub seksualna, powrót jest sytuacją podwyższonego ryzyka, a obietnice zmiany i okresy poprawy są zwykle elementem cyklu, a nie jego przerwaniem. Opisujemy to w tekście o przemocy psychicznej w związku. W takiej sytuacji decyzję warto omówić z kimś z zewnątrz, zanim zapadnie.

Sygnały, że to raczej nawrót niż nowy początek

• Rozmowa o powrocie odbywa się w nocy, po alkoholu albo po trudnym dniu.
• Pojawia się zdanie „tym razem będzie inaczej” bez wskazania, co konkretnie będzie inaczej.
• Powrót jest odpowiedzią na informację, że druga osoba kogoś poznała.
• Ukrywacie powrót przed bliskimi, bo wiecie, co usłyszycie.
• Po tygodniu wraca dokładnie ten sam konflikt, tylko szybciej.
• Główny argument brzmi: szkoda tych lat.

Co zrobić z pokusą powrotu

Kilka rzeczy, które w praktyce pomagają, niezależnie od tego, jaka będzie decyzja:

• Zasada doby. Nie odpisuj natychmiast. Nocna tęsknota i poranna ocena sytuacji to dwie różne rzeczy.
• Lista faktów z czasu związku. Spisana wcześniej, gdy pamięć była świeża. Wracaj do niej, nie do wspomnień.
• Rozdziel tęsknotę od decyzji. Tęsknota jest naturalna i nie jest instrukcją do działania.
• Jedna osoba, która powie Ci prawdę. Nie ta, która przytaknie.
• Jeśli wracacie - ustalcie warunki na głos. Co się zmienia, kto co robi, po czym poznacie, że to działa, i po czym poznacie, że nie.

Kiedy warto skorzystać z pomocy

Jeśli cykl rozstań i powrotów powtarza się od lat i wyczerpuje obie strony, dobrym miejscem na rozstrzygnięcie tego jest terapia par - także wtedy, gdy rozważacie rozstanie, bo uporządkowane zakończenie relacji jest równie ważnym celem jak jej naprawa. Jeśli chcesz najpierw zrozumieć własny udział w tym wzorcu, zacznij od konsultacji psychologicznej lub dłuższej psychoterapii indywidualnej.

Centrum Psychologiczne Sztuka Harmonii, Gdańsk oraz online. Telefon: 732 059 980. Jeśli w relacji, do której rozważasz powrót, występowała przemoc, skorzystaj z bezpłatnej i całodobowej „Niebieskiej Linii”: 800 120 002. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia - 112.

Najczęstsze pytania

Czy powrót do byłego partnera może się udać?

Tak, choć badania nad związkami cyklicznymi wskazują, że takie relacje przeciętnie wiążą się z większą niepewnością i większą liczbą konfliktów. Szanse rosną, gdy przyczyna rozstania została nazwana, coś realnie się zmieniło, a obie strony podobnie opisują, co poszło nie tak.

Ile czasu powinno minąć przed powrotem?

Nie ma jednej liczby. Praktycznym kryterium nie jest liczba tygodni, tylko stan: czy potrafisz opowiedzieć o tej relacji zarówno jej dobre, jak i złe strony, bez wyłącznie jednej wersji. Jeśli pamiętasz same dobre chwile albo same krzywdy, jest za wcześnie.

Czy tęsknota oznacza, że popełniłam błąd, odchodząc?

Nie. Tęsknota jest naturalnym elementem zrywania więzi i pojawia się również po rozstaniach, które były potrzebne. Bardziej wiarygodnym kryterium niż jej natężenie jest to, co zapisałaś o tej relacji wtedy, gdy trwała.

Co zrobić, gdy były partner wraca po długim milczeniu?

Nie odpowiadaj od razu. Sprawdź, czy poza deklaracją jest w tej wiadomości jakakolwiek informacja o realnej zmianie, i porozmawiaj z kimś zaufanym, zanim odpiszesz. Takie powroty często pojawiają się dokładnie wtedy, gdy zaczynasz sobie radzić.

Ten artykuł ma charakter psychoedukacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą ani diagnozy. Jeśli opisane trudności utrudniają Ci codzienne funkcjonowanie, umów się na spotkanie.