Bezpieczny styl przywiązania - cechy i jak go zbudować

Bezpieczny styl przywiązania - cechy i jak go zbudować

Bezpieczny styl przywiązania jest w literaturze najczęściej opisywanym punktem odniesienia dla pozostałych wzorców, co niestety zrobiło z niego rodzaj ideału. W popularnych opisach brzmi jak zestaw cech idealnego partnera: spokojny, komunikatywny, nieczuły na odrzucenie. To nieporozumienie. Bezpieczny styl przywiązania nie oznacza braku lęku w relacjach, tylko określony sposób radzenia sobie z tym lękiem. Poniżej opisujemy, co się na niego składa, skąd się bierze i co realnie da się z nim zrobić w dorosłości.

Czym bezpieczne przywiązanie nie jest

Nie jest odpornością na odrzucenie. Osoba bezpiecznie przywiązana też przeżywa rozstanie, też bywa zazdrosna i też potrafi wysłać trzy wiadomości pod rząd. Różnica leży w tym, co dzieje się potem: napięcie ma szansę opaść, a wniosek z sytuacji nie brzmi automatycznie „jestem nie do kochania”.

Nie jest też cechą, którą albo się ma, albo nie. Współczesne badania opisują przywiązanie dwoma ciągłymi wymiarami - lękiem przed odrzuceniem i unikaniem bliskości (Brennan, Clark i Shaver, 1998). Bezpieczeństwo to niskie nasilenie obu, ale w praktyce oznacza to miejsce na skali, a nie pudełko. Większość ludzi ma profil mieszany, zmienny w zależności od relacji i okresu życia.

Cechy, które widać w codzienności

Zamiast listy przymiotników użyteczniejszy jest opis zachowań, które w badaniach różnicują ten wzorzec od pozostałych:

• proszenie wprost - potrzeba jest wypowiadana jako prośba, a nie testowana przez wycofanie albo prowokację;
• zdolność do samodzielnego uspokojenia i do korzystania z pomocy - obie opcje są dostępne, żadna nie jest jedyna;
• tolerancja na niejednoznaczność - brak odpowiedzi przez trzy godziny nie musi od razu oznaczać niczego;
• konflikt bez katastrofy - sprzeczka jest kłopotem do rozwiązania, nie dowodem na koniec relacji;
• spójna opowieść o własnej historii - także trudnej; w badaniach z użyciem Wywiadu Przywiązania Dorosłych (Main, Kaplan i Cassidy, 1985) kluczowa jest nie treść wspomnień, ale koherencja narracji o nich;
• autonomia bez odcinania się - bliskość i własne sprawy nie konkurują ze sobą.

Pełne zestawienie czterech wzorców wraz z różnicami między nimi znajdziesz w tekście jakie są style przywiązania, a szerszy kontekst teorii - w artykule style przywiązania - test, rodzaje i wpływ na relacje.

Bezpieczna baza i bezpieczna przystań

John Bowlby (Attachment and Loss, t. 1, 1969) opisał dwie funkcje, które pełni figura przywiązania. Pierwsza to bezpieczna przystań: miejsce, do którego się wraca, gdy jest źle. Druga to bezpieczna baza: punkt wyjścia, dzięki któremu w ogóle da się wyjść i eksplorować świat. Mary Ainsworth pokazała później, że te dwie funkcje są obserwowalne - dziecko, które ma bezpieczną bazę, bada pokój śmielej, a nie ostrożniej.

To rozróżnienie wyjaśnia częste nieporozumienie. Bezpieczne przywiązanie nie prowadzi do zależności, tylko do większej swobody. W relacjach dorosłych widać to w prostym kryterium: czy przez tę relację robisz w życiu więcej rzeczy, czy mniej. To pytanie bywa bardziej diagnostyczne niż liczba kłótni.

Skąd bierze się w dzieciństwie

Warunkiem nie jest rodzic bezbłędny, lecz rodzic przewidywalnie reagujący. W badaniach Ainsworth kluczowa okazała się wrażliwość opiekuna: zdolność do zauważenia sygnału dziecka, poprawnego odczytania go i odpowiedzi w rozsądnym czasie. Nie chodzi o reagowanie za każdym razem ani o trafianie zawsze.

Przeciwnie - badania nad wczesną interakcją pokazują, że rozminięcia między dzieckiem a opiekunem są normą, a nie wyjątkiem. Znaczenie ma to, czy po rozminięciu następuje naprawa: powrót kontaktu, ton głosu, przytulenie. Dziecko uczy się wtedy czegoś ważniejszego niż „zawsze mnie rozumiesz”, a mianowicie „gdy coś się zepsuje, da się to naprawić”. Ta sama zasada obowiązuje w dorosłych relacjach.

Bezpieczeństwo wypracowane - co mówią badania

Termin earned security opisuje osoby, które w dorosłości uzyskują klasyfikację bezpieczną mimo trudnych wczesnych doświadczeń. Roisman, Padrón, Sroufe i Egeland (Child Development, 2002) analizowali tę grupę w ramach długoletniego badania podłużnego i pokazali, że osoby z wypracowanym bezpieczeństwem funkcjonują w relacjach podobnie do osób bezpiecznych od początku, choć częściej raportują objawy obniżonego nastroju. Innymi słowy: zmiana jest realna, ale nie jest wymazaniem historii.

Dane o tym, jak bardzo i pod jakimi warunkami wzorzec się przesuwa, zebraliśmy w artykule czy styl przywiązania można zmienić - co mówią badania. W skrócie: stabilność jest umiarkowana, a nie całkowita, co zostawia miejsce na zmianę, ale nie uzasadnia obietnic szybkiej przemiany.

Co realnie buduje bezpieczeństwo w dorosłości

Nie ma na to jednej techniki. Są natomiast warunki, które powtarzają się w opisach tego procesu:

1. Powtarzalne doświadczenie przewidywalnej reakcji. Jedna rozmowa nic nie zmienia; serie drobnych, spójnych odpowiedzi zmieniają. Dlatego w tej pracy liczy się czas.
2. Doświadczenie naprawy po konflikcie. Najbardziej korygująca nie jest relacja bez sporów, tylko taka, w której spór udaje się domknąć.
3. Nazywanie stanu zamiast interpretowania zachowania drugiej osoby. „Czuję niepokój, bo nie wiem, co się dzieje” zamiast „widzę, że ci nie zależy”.
4. Więcej niż jedno źródło wsparcia. Gdy jedna osoba odpowiada za całą regulację, system przywiązania pracuje pod stałym obciążeniem.
5. Relacja terapeutyczna. W psychoterapii opartej na teorii przywiązania sama relacja z terapeutą pełni funkcję bezpiecznej bazy i pozwala przetestować nowy wzorzec w warunkach, w których nie grozi utrata.

Etapy, przez które zwykle przechodzi ten proces, opisujemy osobno w tekście droga do bezpiecznego stylu przywiązania.

Czego bezpieczny partner nie załatwi

Popularna rada brzmi: znajdź kogoś bezpiecznego, a twój wzorzec się wyreguluje. Częściowo to prawda - stabilna, przewidywalna relacja sprzyja przesunięciu w stronę bezpieczeństwa. Problem polega na dwóch rzeczach. Po pierwsze, osoba z wysokim nasileniem lęku przywiązaniowego często nie odbiera spokojnego zainteresowania jako atrakcyjnego, bo brakuje w nim znajomej intensywności. Po drugie, cały ciężar zmiany spada wtedy na drugą osobę, co z czasem wyczerpuje relację.

Bardziej realistyczne założenie brzmi tak: partner może zapewnić warunki, ale przetworzenie doświadczenia wymaga własnej pracy. Dlatego dobrze dobrana relacja i psychoterapia nie są wobec siebie konkurencyjne.

Czy można być bezpiecznym w jednej relacji, a nie w innej

Tak i jest to sytuacja bardzo typowa. Badania nad przywiązaniem specyficznym dla relacji pokazują, że ta sama osoba może mieć niskie nasilenie lęku w przyjaźniach i wysokie w związku romantycznym, a nawet różnić się między kolejnymi partnerami. Ogólny wzorzec jest raczej tendencją wyjściową niż stałym ustawieniem na każdą relację.

Dla praktyki ma to dwa znaczenia. Pierwsze jest pocieszające: jeżeli w jednej relacji potrafisz prosić wprost i wracać do równowagi po konflikcie, to znaczy, że masz tę kompetencję, a nie że jej nie masz. Drugie jest trzeźwiące: bezpieczeństwo w relacjach niskiego ryzyka nie przenosi się automatycznie tam, gdzie stawka jest wysoka. Najwięcej dowiadujesz się o własnym wzorcu w relacji, na której naprawdę Ci zależy, a nie w takiej, którą możesz stracić bez większych konsekwencji.

Kiedy warto porozmawiać ze specjalistą

Warto rozważyć konsultację, jeśli rozpoznajesz u siebie powtarzający się scenariusz relacyjny, jeśli bliskość konsekwentnie budzi napięcie zamiast ulgi albo jeśli chcesz zrozumieć, co dzieje się między Tobą a drugą osobą, zanim relacja się wyczerpie.

W Centrum Psychologicznym Sztuka Harmonii w Gdańsku prowadzimy konsultacje psychologiczne, na których można spokojnie omówić sytuację i ustalić, czy potrzebna jest dalsza praca. Telefon: 732 059 980.

Ten artykuł ma charakter psychoedukacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą ani diagnozy. Style przywiązania nie są jednostkami chorobowymi, a opisane tu wzorce nie służą do oceniania siebie ani bliskich.