Lojalność w związku - czym jest naprawdę

Lojalność w związku - czym jest naprawdę

Lojalność w związku bywa rozumiana wąsko: jako brak zdrady. Tymczasem większość par, które trafiają do gabinetu z poczuciem, że „ktoś tu był nielojalny”, nie mówi wcale o romansie. Mówi o tym, że partner stanął po stronie swojej matki w sporze o święta, że opowiedział znajomym rzeczy powierzone w zaufaniu, że w kryzysie zniknął albo że przez dwa lata ukrywał długi. Ten artykuł porządkuje, z czego lojalność jest zbudowana, co o zaangażowaniu mówią badania i kiedy wierność sobie zaczyna kolidować z wiernością drugiej osobie.

Lojalność to zachowanie, nie uczucie

Uczucia się zmieniają, także w dobrych związkach. Lojalność jest kategorią z innego porządku: to seria decyzji podejmowanych wtedy, kiedy akurat nie czujesz przypływu czułości. Dlatego pytanie „czy nadal jestem lojalny” nie ma sensu bez pytania „co konkretnie robię”.

W praktyce klinicznej wygodnie jest rozłożyć lojalność na trzy warstwy:

• Wyłączność - to, na co się umówiliście w sferze romantycznej i seksualnej. Kluczowe jest słowo „umówiliście”: pary różnią się w tym, co uznają za przekroczenie granicy, a milczące założenie, że „przecież to oczywiste”, jest źródłem bardzo wielu ran.
• Sojusz - to, po czyjej stronie stajesz, kiedy pojawia się ktoś trzeci: rodzic, szef, przyjaciel, dorosłe dziecko. Lojalny partner nie musi przyznawać Ci racji, ale nie zostawia Cię samego w konfrontacji i nie krytykuje Cię przy innych.
• Przejrzystość - brak równoległego, ukrytego życia. Dotyczy to nie tylko relacji, ale też pieniędzy, zdrowia, planów zawodowych i decyzji, które dotyczą Was obojga.

Co badania mówią o trwaniu przy relacji

Psychologia społeczna od dziesięcioleci bada nie tyle lojalność, ile zaangażowanie. Model inwestycji Caryl Rusbult (Rusbult, 1980; skala opisana w: Rusbult, Martz i Agnew, 1998, Personal Relationships) zakłada, że gotowość do trwania w relacji zależy od trzech czynników: poziomu satysfakcji, oceny dostępnych alternatyw oraz wielkości poczynionych inwestycji - wspólnego czasu, mieszkania, dzieci, historii.

Ten model tłumaczy coś, co bywa trudne do zrozumienia z zewnątrz: ludzie zostają w relacjach nie tylko dlatego, że są w nich szczęśliwi. Zostają też dlatego, że dużo w nie włożyli i nie widzą alternatywy.

Scott Stanley i Howard Markman (1992, Journal of Marriage and Family) rozdzielili dwa rodzaje zaangażowania, co ma tu ogromne znaczenie praktyczne:

• Zaangażowanie z oddania - „chcę być z Tobą, wybieram nas”. Wiąże się z długoterminową perspektywą, gotowością do rezygnacji z czegoś dla partnera i poczuciem wspólnego „my”.
• Zaangażowanie z przymusu - „nie mogę odejść”. Składa się z kosztów rozstania: finansów, wspólnego kredytu, presji rodziny, lęku przed samotnością, obaw o dzieci.

Oba typy utrzymują związek razem, ale dają zupełnie inne życie. Lojalność oparta wyłącznie na przymusie zwykle wcześniej czy później zamienia się w chłód albo w potajemne szukanie ulgi gdzie indziej.

Nielojalność bez zdrady

W terapii par wraca kilka zachowań, które ranią głębiej, niż wygląda to na papierze:

• Obgadywanie partnera. Opowiadanie o jego słabościach w towarzystwie, także w formie żartu. Partner dowiaduje się, że nie ma bezpiecznego miejsca nawet w najbliższej relacji.
• Zdradzanie zwierzeń. Przekazywanie rodzinie czy znajomym rzeczy powierzonych w intymności - diagnozy, lęków, sprawy z przeszłości.
• Nieobecność w trudnym momencie. Brak wsparcia przy chorobie, żałobie czy utracie pracy zostaje w pamięci na lata.
• Ukrywanie finansów. Osobne konta nie są problemem; problemem jest ukryty dług, pożyczka albo systematyczne zatajanie wydatków.
• Bliskość emocjonalna poza związkiem. Shirley Glass w książce Not Just Friends (2003) opisała to obrazem ścian i okien: mur oddzielający parę od świata przesuwa się tak, że partner zostaje na zewnątrz, a osoba trzecia w środku. Sygnałem nie jest sama przyjaźń, tylko to, że o czymś nie mówi się w domu.

Konflikt lojalności: partner kontra rodzina pochodzenia

Jedna z najczęstszych cichych przyczyn kryzysów. Iván Böszörményi-Nagy w koncepcji terapii kontekstualnej (Invisible Loyalties, 1973) opisał niewidzialne lojalności - zobowiązania wobec rodziny pochodzenia, których zwykle nikt nie wypowiada na głos, a które kierują zachowaniem dorosłego człowieka. Dopóki pozostają nieuświadomione, mogą wygrywać z ustaleniami poczynionymi z partnerem.

W praktyce brzmi to tak: „nie mogę odmówić mamie”, „u nas zawsze spędzało się święta razem”, „ojciec by tego nie zrozumiał”. Nie chodzi o to, by zrywać więzi rodzinne. Chodzi o to, żeby para podejmowała decyzje jako para - i żeby druga strona wiedziała, że w razie konfliktu nie zostanie sama.

Pomocne bywa proste rozróżnienie: informujemy rodziny o naszych decyzjach, a nie prosimy ich o zgodę. Jeżeli ustalenie tego kończy się za każdym razem awanturą, warto zajrzeć do tekstu o tym, jak kłócić się konstruktywnie - konflikt o rodzinę pochodzenia jest klasycznym problemem wiecznym, który da się prowadzić lepiej lub gorzej.

Kiedy lojalność staje się pułapką

Lojalność przestaje być wartością, gdy zamienia się w wymóg rezygnowania z siebie. Trzy sytuacje, w których warto się zatrzymać:

• Lojalność wymuszana kontrolą. Żądanie haseł, sprawdzanie telefonu, wymóg zgłaszania każdego spotkania. To nie jest dowód bliskości, tylko nadzór - i jeden z sygnałów, które opisujemy w tekście o zazdrości w związku.
• Lojalność jako milczenie o krzywdzie. Poczucie, że nie wolno nikomu powiedzieć, co dzieje się w domu, jest jednym z mechanizmów podtrzymujących przemoc. Szukanie pomocy nie jest zdradą.
• Lojalność kosztem zdrowia. Wieloletnie rezygnowanie z leczenia, pracy, przyjaźni czy snu „dla dobra związku” prowadzi do wyczerpania, a nie do bliskości.

Jeśli doświadczasz przemocy: Niebieska Linia 800 120 002, bezpłatnie i całodobowo. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia: 112.

Jak rozmawiać o lojalności w parze

Nie zaczynajcie od zarzutu, tylko od ustaleń. Dobra rozmowa o lojalności jest konkretna i dotyczy przyszłości, a nie rozliczania przeszłości. Pytania, od których warto zacząć:

1. Co dla Ciebie jest przekroczeniem granicy w kontaktach z innymi ludźmi? Flirt? Rozmowy w nocy? Spotkanie bez informowania?
2. O czym chcemy wiedzieć nawzajem bez pytania - pieniądze, zdrowie, kontakt z byłymi partnerami?
3. Jak chcemy reagować, gdy ktoś z rodziny krytykuje drugie z nas?
4. Co ma się stać, jeśli któreś z nas poczuje, że granica została przekroczona? Kto i kiedy o tym mówi?
5. Czego potrzebujemy, żeby czuć się bezpiecznie - i czy to realne dla drugiej strony?

Ustalenia warto powtarzać. Umowa sprzed dziesięciu lat mogła dotyczyć zupełnie innego etapu życia, innej pracy i innego układu obowiązków.

Kiedy warto skorzystać ze wsparcia

Sygnałem nie jest sama różnica zdań, tylko powtarzalne poczucie osamotnienia: gdy jedno z Was regularnie czuje, że w konfrontacji z kimś trzecim zostaje samo, gdy pojawiają się obszary życia systematycznie ukrywane, gdy po naruszeniu zaufania nie udaje się go odbudować mimo upływu miesięcy.

W Centrum Psychologicznym Sztuka Harmonii w Gdańsku pracujemy z parami nad konkretnymi ustaleniami i nad odbudową zaufania po jego złamaniu - zobacz, jak wygląda terapia par. Jeśli chcesz najpierw uporządkować własną sytuację, na przykład zrozumieć, dlaczego trudno Ci odmówić rodzinie albo dlaczego zostajesz w relacji wbrew sobie, sensownym krokiem jest psychoterapia indywidualna. Więcej o samym rozmawianiu znajdziesz w tekście o komunikacji w związku. Telefon: 732 059 980.

Ten artykuł ma charakter psychoedukacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą ani diagnozy. Jeśli trudności w Waszej relacji utrzymują się mimo prób rozmowy, umówcie się na spotkanie.