Wysoka wrażliwość — dar czy przekleństwo?

Wysoka wrażliwość - dar czy przekleństwo?

Masz wrażenie, że przeżywasz wszystko mocniej niż inni? Że hałas w zatłoczonym centrum handlowym dosłownie cię wyczerpuje, że filmy o trudnych tematach zostają z tobą na dni, że czujesz nastrój innych ludzi zanim jeszcze cokolwiek powiedzą? Jeśli tak - możliwe, że jesteś osobą wysoko wrażliwą. I to nie jest żaden defekt.

Czym jest wysoka wrażliwość?

Pojęcie to wprowadziła do psychologii dr Elaine Aron, amerykańska badaczka, która od lat 90. XX wieku zajmuje się cechą zwaną po angielsku Sensory Processing Sensitivity (SPS). Aron sama jest osobą wysoko wrażliwą i przez lata badała, co łączy ludzi, którzy głębiej przetwarzają informacje ze środowiska. Wyniki jej pracy, opublikowane w 1997 roku wspólnie z Arthurem Aronem, pokazały, że wysoka wrażliwość to wrodzona cecha osobowości - nie choroba, nie słabość charakteru, nie efekt złego wychowania.

Szacuje się, że dotyczy od 15 do 20 procent ludzi. Co ciekawe, podobna proporcja pojawia się u ponad 100 gatunków zwierząt - od muszek owocówek po konie i psy. Z perspektywy ewolucyjnej takie osobniki pełnią ważną funkcję: są bardziej czujne, ostrożniejsze, skłonne do dokładniejszej analizy sytuacji przed działaniem.

Model DOES - co wyróżnia osoby wysoko wrażliwe

Aron opisuje wysoką wrażliwość przez cztery cechy składające się na model DOES:

• Depth of processing (głębokość przetwarzania) - osoby wysoko wrażliwe nie prześlizgują się po powierzchni. Analizują, łączą ze sobą fakty, szukają głębszego sensu w każdej sytuacji.
• Overstimulation (łatwe przestymulowanie) - ponieważ przetwarzają więcej, szybciej się przeciążają. Głośna impreza, intensywny dzień pracy, długi czas spędzony w tłumie - to wszystko wymaga potem solidnego odpoczynku.
• Emotional reactivity (silna reaktywność emocjonalna) - emocje są intensywniejsze, zarówno te przyjemne, jak i trudne. Muzyka potrafi przynieść łzy wzruszenia, niesprawiedliwość - prawdziwe oburzenie.
• Sensitivity to subtleties (wrażliwość na subtelności) - dostrzegają to, co inni przeoczają: zmianę tonu głosu, delikatny zapach, napięcie w pokoju, które nie wyraziło się jeszcze żadnym słowem.

Wysoka wrażliwość to nie to samo co lęk

To rozróżnienie jest naprawdę ważne. Zaburzenia lękowe to stany, w których lęk jest nadmierny, zniekształca ocenę rzeczywistości i poważnie utrudnia codzienne funkcjonowanie. Wysoka wrażliwość natomiast to trwała cecha układu nerwowego - taka, z jaką się rodzimy, jak kolor oczu. Oczywiście obie te rzeczy mogą współistnieć: osoba wysoko wrażliwa, która przez lata słyszała, że przesadza lub jest zbyt wrażliwa, może rozwinąć lęk jako odpowiedź na chroniczne niezrozumienie. Ale samo przetwarzanie głębsze niż przeciętne nie jest jeszcze zaburzeniem.

Podobnie wysoka wrażliwość często bywa mylona z introwersją. Owszem, Aron szacuje, że około 70 procent osób wysoko wrażliwych to introwertycy - ale pozostałe 30 procent to ekstrawertycy, którzy również potrzebują ciszy i regeneracji, choć na co dzień czerpią energię z kontaktu z ludźmi.

Codzienne wyzwania

Życie jako osoba wysoko wrażliwa bywa naprawdę trudne - szczególnie w środowiskach, które do tej cechy nie są dostosowane. Otwarte przestrzenie biurowe z ciągłym hałasem, presja na szybkie decyzje, wielozadaniowość, spotkania po spotkaniach bez chwili na zebranie myśli - to warunki, które dla przeciętnej osoby są neutralne, a dla osoby wysoko wrażliwej mogą być dosłownie wyczerpujące.

Do tego dochodzi nierzadko głęboko zakorzenione przekonanie, że coś jest nie tak. Przez całe życie słyszeć nie bierz wszystkiego tak do siebie, przecież nic się nie stało, jesteś za wrażliwy - to zostawia ślad. Wiele osób wysoko wrażliwych trafia do gabinetu psychologa nie po to, żeby naprawić swoją wrażliwość, ale żeby nauczyć się z nią żyć i przestać się za nią wstydzić.

Jak radzić sobie z przeciążeniem zmysłowym?

Nie da się wyłączyć wrażliwości - ani nie ma sensu tego robić. Można natomiast nauczyć się zarządzać środowiskiem i własną energią w taki sposób, żeby przeciążenie zdarzało się rzadziej i żeby szybciej po nim dochodzić do siebie. Kilka rzeczy, które realnie pomagają:

• Regularne, świadome planowanie czasu na wyciszenie - nie jako nagroda za produktywność, ale jako stały element dnia.
• Ograniczanie bodźców w momentach, gdy czujemy, że zbliżamy się do kresu możliwości - słuchawki wygłuszające, praca w spokojniejszym miejscu, krótka przerwa na świeżym powietrzu.
• Praca nad granicami - asertywne mówienie nie bez poczucia winy, komunikowanie własnych potrzeb bliskim i współpracownikom.
• Dobra rutyna wieczorna, która pozwala układowi nerwowemu naprawdę odpocząć przed snem.
• Kontakt z naturą, ruch w spokojnym tempie (spacer, joga, tai chi) - dla wielu osób wysoko wrażliwych to jedno z najskuteczniejszych narzędzi regulacji.

Kiedy warto skontaktować się z psychologiem?

Jeśli wysoka wrażliwość sprawia, że trudno ci funkcjonować w pracy, w relacjach albo po prostu czujesz, że twoje emocje cię przerastają - to dobry moment, żeby porozmawiać ze specjalistą. Psycholog może pomóc ci zrozumieć, jak ta cecha działa w twoim konkretnym życiu, odróżnić to, co jest naturalną wrażliwością, od tego, co może być lękiem lub innymi trudnościami wymagającymi pracy terapeutycznej.

W Centrum Psychologicznym Sztuka Harmonii pracujemy z osobami wysoko wrażliwymi w sposób uważny i bez oceniania. Mgr Adrianna Gronert oraz mgr Minka Witke, psycholożki z naszego zespołu, mają doświadczenie w pracy z osobami, które przez długi czas czuły się niezrozumiane przez otoczenie - i wiedzą, że wysoka wrażliwość to coś, z czym można żyć dobrze, a nawet czerpać z niej siłę.

Wysoka wrażliwość jako atut

Badania z użyciem fMRI pokazują, że mózg osoby wysoko wrażliwej silniej aktywuje obszary odpowiedzialne za empatię, świadomość siebie i przetwarzanie emocji innych ludzi. To oznacza, że osoby wysoko wrażliwe często są wyjątkowymi słuchaczami, głęboko empatycznymi partnerami, kreatywnymi myślicielami i ludźmi, którzy zauważają to, na co inni nie zwracają uwagi.

Dar i przekleństwo? Być może to zależy od tego, czy masz środowisko i narzędzia, które pozwalają tej cesze działać na twoją korzyść. Wrażliwość bez wsparcia i świadomości bywa ciężarem. Ta sama wrażliwość, rozumiana i zaakceptowana, może być jednym z największych zasobów, jakie masz.

Jeśli chcesz porozmawiać z psychologiem o tym, jak wysoka wrażliwość wpływa na twoje życie, zadzwoń do nas pod numer 732 059 980 lub umów wizytę online. Centrum Psychologiczne Sztuka Harmonii - Gdańsk i Gdynia.