Psychodietetyka — jak emocje wpływają na to, co jemy?

Psychodietetyka - jak emocje wpływają na to, co jemy?

Zdarza ci się sięgać po czekoladę, gdy jesteś zestresowany? Albo omijać posiłki przez cały dzień, a wieczorem zjeść wszystko, co masz w domu? Może od lat próbujesz kolejnych diet, które na chwilę działają, a potem wracasz do punktu wyjścia - z poczuciem winy i przekonaniem, że jesteś "bez silnej woli". Jeśli coś z tego brzmi znajomo, za wieloma trudnościami z jedzeniem stoją nie nawyki żywieniowe, ale emocje i mechanizmy psychologiczne. Tym właśnie zajmuje się psychodietetyka.

Czym jest psychodietetyka i czym różni się od zwykłej dietetyki?

Dietetyk zajmuje się głównie tym, co jesz - analizuje twoją dietę, przelicza kalorie i makroskładniki, układa jadłospisy. To wiedza potrzebna i użyteczna, ale nie zawsze wystarczająca. Psychodietetyka pyta o coś więcej: dlaczego jesz to, co jesz? Co czujesz przed posiłkiem, w jego trakcie i po nim? Jakie przekonania masz o jedzeniu i swoim ciele?

Psychodietetyk łączy wiedzę z zakresu żywienia z rozumieniem mechanizmów psychologicznych. W pracy z pacjentem bierze pod uwagę emocje, przekonania, wzorce zachowań wyuczone często jeszcze w dzieciństwie, a także stres, relacje i ogólną kondycję psychiczną. Nie chodzi o kolejny plan żywieniowy, ale o zrozumienie tego, co napędza określone zachowania przy stole - i w głowie.

Jedzenie emocjonalne - kiedy jemy nie z głodu

Każdy z nas jada czasem bez fizycznego głodu. Święto, nagroda po ciężkim dniu, popcorn w kinie - to normalne, że jedzenie towarzyszy emocjom i sytuacjom społecznym. Problem pojawia się wtedy, gdy jedzenie staje się główną strategią radzenia sobie z trudnymi uczuciami.

Jedzenie emocjonalne to spożywanie pokarmów w odpowiedzi na stres, smutek, lęk, znudzenie czy frustrację - nie na fizyczny głód. Często spostrzegamy je po fakcie: zjedzono dużo, szybko, bez przyjemności, a po wszystkim przychodzi poczucie winy zamiast ulgi. Paradoksalnie, to właśnie poczucie winy może napędzić kolejny epizod - i tak kręci się koło.

Emocjonalne jedzenie nie jest oznaką słabości charakteru. To wyuczona strategia regulacji emocji, często sięgająca korzeniami lat wstecz. Jedzenie naprawdę działa - krótkoterminowo obniża napięcie, daje chwilę spokoju. Problem polega na tym, że w dłuższej perspektywie nie rozwiązuje źródeł stresu ani smutku, a do tego dochodzi poczucie winy i wstyd.

Kompulsywne objadanie się - kiedy utrata kontroli staje się wzorcem

U części osób jedzenie emocjonalne przybiera formę napadów - epizodów, w których w krótkim czasie zjada się znacznie więcej, niż się zamierzało, z poczuciem braku kontroli. Dzieje się to często w ukryciu, po napadzie pojawia się wstyd, obrzydzenie do siebie i postanowienie, że "już nigdy".

Według klasyfikacji DSM-5 o zaburzeniu kompulsywnego objadania się możemy mówić, gdy napady zdarzają się co najmniej raz w tygodniu przez minimum trzy miesiące i wyraźnie wpływają na jakość życia. To najczęściej występujące zaburzenie odżywiania - znacznie powszechniejsze niż anoreksja czy bulimia, a jednocześnie rzadziej rozpoznawane, bo łatwo je zbagatelizować lub pomylić z "brakiem silnej woli".

Restrykcyjne diety i efekt bumerangu

Pozorna odpowiedź na problem z jedzeniem to dieta. Im surowsza, tym lepiej - tak myślimy intuicyjnie. W rzeczywistości działanie jest odwrotne. Restrykcje żywieniowe aktywują w mózgu mechanizmy związane z pożądaniem i fiksacją na "zakazanym". Im bardziej zabraniamy sobie danego jedzenia, tym mocniej o nim myślimy.

Do tego dochodzi biologiczna strona: przy poważnym ograniczeniu kalorii rośnie poziom greliny (hormonu głodu) i spada leptyna (hormon sytości). Ciągłe uczucie głodu jest wówczas fizjologicznie uzasadnione, nie jest słabością. Efekt jojo po restrykcyjnych dietach to nie porażka pacjenta - to przewidywalna odpowiedź organizmu na ekstremalny stres żywieniowy.

Mechanizm jest następujący: zaczynamy restrykcyjnie - przetrzymujemy kilka tygodni - coś się dzieje (stres, zmęczenie) - tracimy kontrolę i jemy dużo - czujemy winę - wracamy do restrykcji. Ten cykl potrafi trwać latami.

Związek między tym, co jemy, a tym, jak się czujemy

Relacja między dietą a nastrojem jest dwukierunkowa. To, co jemy, wpływa na produkcję neuroprzekaźników - serotoniny, dopaminy, noradrenaliny - które regulują nastrój, motywację i poczucie spokoju. Około 90% serotoniny produkowane jest w jelitach, co oznacza, że kondycja mikroflory jelitowej ma realny wpływ na samopoczucie psychiczne.

Z drugiej strony - nastrój wpływa na wybory żywieniowe. W stanie chronicznego stresu lub depresji często sięgamy po produkty wysoko przetworzone, słodkie, tłuste - bo dają szybki, choć krótkotrwały zastrzyk dopaminy. Znając ten mechanizm, psychodietetyk nie tylko mówi "jedz lepiej", ale pomaga zrozumieć, co sprawia, że w danym momencie sięgamy po takie jedzenie.

Kiedy warto zgłosić się do psychodietetyka?

Nie trzeba mieć zdiagnozowanego zaburzenia odżywiania, żeby skorzystać z konsultacji psychodietetycznej. Rozważ taką wizytę, gdy mimo kolejnych prób stosowania diety efekty nie utrzymują się, często jesz bez głodu (szczególnie wieczorami lub po stresujących sytuacjach), zdarzają ci się epizody utraty kontroli nad ilością zjedzonego jedzenia, masz silne poczucie winy po jedzeniu, albo twoje relacje z jedzeniem zajmują dużo miejsca w głowie i wpływają na codzienne życie.

W Centrum Psychologicznym Sztuka Harmonii konsultacje psychodietetyczne prowadzi mgr Marta Turkoniak - psychodietetyk z doświadczeniem w pracy z jedzeniem emocjonalnym, kompulsywnym objadaniem się i trudnościami w relacji z własnym ciałem. Gdy trudności z jedzeniem wiążą się z głębszymi stanami lękowymi, depresją lub trudnymi doświadczeniami z przeszłości, możliwa jest współpraca z psychologiem - mgr Magdalena Raba specjalizuje się m.in. w pracy z mechanizmami radzenia sobie ze stresem.

Jeśli chcesz umówić się na konsultację, zadzwoń pod numer 732 059 980. Pierwsze spotkanie służy temu, żeby zrozumieć, z czym przychodzisz - bez oceniania i bez gotowych recept.

Psychodietetyka to nie kolejna dieta. To nie program odchudzania z elementami motywacji. Praca psychodietetyczna zaczyna się od zrozumienia - bo trwała zmiana w relacji z jedzeniem może zajść dopiero wtedy, gdy rozumiemy, co i dlaczego robimy.