Zaburzenia odżywiania - anoreksja, bulimia i kompulsywne objadanie się

Zaburzenia odżywiania - anoreksja, bulimia i kompulsywne objadanie się

Patrycja ma siedemnaście lat. Jej mama mówi, że "po prostu mało je". Że jest wybredna. Że to przejdzie. Patrycja waży 42 kilogramy przy wzroście 168 centymetrów. Liczy każdą kalorię. Ćwiczy po dwie godziny dziennie. Nosi obszerne ubrania, żeby nikt nie zobaczył, jak bardzo schudła. Koleżanki mówią jej, że wygląda świetnie - i to ją utwierdza w przekonaniu, że jest na dobrej drodze. Przed lustrem widzi tłuszcz, którego nie ma.

Patrycja ma anoreksję. Ale ani ona, ani jej rodzice jeszcze o tym nie wiedzą. Bo zaburzenia odżywiania to choroby, które doskonale się maskują - pod pozorem zdrowego trybu życia, dyscypliny, kontroli.

Czym są zaburzenia odżywiania?

Zaburzenia odżywiania to poważne choroby psychiczne, które manifestują się zaburzonymi zachowaniami żywieniowymi. Nie są kwestią "silnej woli", "kaprysów" ani "fazy". Mają podłoże biologiczne (genetyczne, neurochemiczne), psychologiczne (samoocena, kontrola, trauma) i społeczne (presja kulturowa, ideały piękna). I mogą być śmiertelne - anoreksja ma najwyższy wskaźnik śmiertelności spośród wszystkich chorób psychicznych.

Trzy najczęstsze zaburzenia odżywiania to anoreksja (jadłowstręt psychiczny), bulimia (żarłoczność psychiczna) i zaburzenie z napadami objadania się (binge eating disorder). Granice między nimi bywają płynne - osoba może przechodzić z jednej formy w drugą w trakcie życia.

Anoreksja - gdy kontrola nad jedzeniem staje się chorobą

Anoreksja to nie "chęć bycia chudą". To złożona choroba psychiczna, w której lęk przed przybraniem na wadze i zaburzone postrzeganie własnego ciała prowadzą do drastycznego ograniczania jedzenia. Osoba z anoreksją może ważyć znacznie mniej niż powinna, a nadal widzieć siebie jako "za grubą". To nie kłamstwo i nie pozowanie - to zaburzone postrzeganie, nazywane dysmorfią ciała.

Anoreksja może obejmować drastyczne ograniczanie kalorii, nadmierne ćwiczenia fizyczne, stosowanie środków przeczyszczających lub moczopędnych, unikanie posiłków z innymi ludźmi, rytualne zachowania wokół jedzenia (krojenie na drobne kawałki, jedzenie w określonej kolejności, ukrywanie jedzenia).

Konsekwencje fizyczne anoreksji są poważne: zaburzenia elektrolitowe (mogą prowadzić do zaburzeń rytmu serca), osteoporoza, zanik mięśni, wypadanie włosów, zaburzenia hormonalne (brak miesiączki), uszkodzenie nerek i wątroby, osłabienie układu odpornościowego. W skrajnych przypadkach - śmierć.

Ale anoreksja to przede wszystkim cierpienie psychiczne. Za kontrolą nad jedzeniem kryje się próba kontroli nad życiem, które wydaje się chaotyczne. Za pragnieniem bycia chudą - głębokie poczucie własnej niewystarczalności. Za odmową jedzenia - karanie siebie za niedoskonałość, której nie da się naprawić.

Bulimia - cykl objadania się i oczyszczania

Bulimia charakteryzuje się napadami objadania się (spożyciem dużych ilości jedzenia w krótkim czasie, z poczuciem utraty kontroli), po których następuje próba "naprawienia" - przez wywoływanie wymiotów, stosowanie środków przeczyszczających, nadmierne ćwiczenia lub głodówki.

Osoba z bulimią może mieć normalną wagę - dlatego choroba jest trudniejsza do zauważenia z zewnątrz niż anoreksja. Ale wewnętrznie przeżywa ogromne cierpienie: wstyd po epizodzie objadania się, lęk przed przybraniem na wadze, poczucie utraty kontroli, samotność (bo bulimia jest chorobą w tajemnicy - epizody najczęściej dzieją się w ukryciu).

Konsekwencje fizyczne bulimii obejmują uszkodzenie szkliwa zębów (od kwasu żołądkowego), przewlekłe bóle gardła, problemy z przełykiem, zaburzenia elektrolitowe, obrzęki ślinianek, problemy gastryczne. Konsekwencje psychiczne - depresja, lęk, izolacja społeczna, myśli samobójcze.

Kompulsywne objadanie się - choroba bez "oczyszczania"

Zaburzenie z napadami objadania się (BED - binge eating disorder) to najczęstsze zaburzenie odżywiania, a jednocześnie najmniej rozpoznawane. Polega na regularnych epizodach objadania się - spożywaniu dużych ilości jedzenia w krótkim czasie, z poczuciem utraty kontroli - bez zachowań kompensacyjnych (bez wymiotów, bez głodówek).

Osoba z BED je, choć nie jest głodna. Je szybko, w ukryciu, do momentu fizycznego dyskomfortu. Po epizodzie czuje wstyd, obrzydzenie do siebie, poczucie winy. Epizody często są wywoływane emocjami - stresem, smutkiem, samotnością, nudą.

BED jest często mylone z "brakiem dyscypliny" czy "rozpuszczeniem". To krzywdzące i fałszywe. BED to choroba psychiczna, która wymaga leczenia - tak samo jak anoreksja czy bulimia. Często współwystępuje z depresją i zaburzeniami lękowymi.

Kto jest zagrożony?

Zaburzenia odżywiania mogą dotknąć każdego - niezależnie od płci, wieku, masy ciała czy statusu społecznego. Choć stereotypowo kojarzone są z nastoletnimi dziewczynami, chorują też chłopcy, dorośli mężczyźni i kobiety, osoby w średnim wieku, osoby z nadwagą i osoby o normalnej wadze.

Czynniki ryzyka obejmują niską samoocenę, perfekcjonizm, trudne doświadczenia z dzieciństwa (przemoc, zaniedbanie, bullying), traumę, presję otoczenia dotyczącą wyglądu (sportowcy, modele, tancerze), zaburzenia nastroju w rodzinie, a także genetyczną predyspozycję.

Jak rozpoznać zaburzenia odżywiania u bliskiej osoby?

Zaburzenia odżywiania rozwijają się stopniowo i często w ukryciu. Sygnały ostrzegawcze, na które warto zwracać uwagę:

• Nagła zmiana nawyków żywieniowych - eliminowanie kolejnych grup pokarmów, jedzenie wyłącznie "zdrowych" produktów, unikanie wspólnych posiłków
• Obsesyjne liczenie kalorii, ważenie jedzenia, czytanie etykiet
• Nagły spadek lub wzrost masy ciała
• Nadmierne ćwiczenia fizyczne - ćwiczenie mimo choroby, kontuzji, złej pogody
• Chodzenie do łazienki zaraz po posiłkach (może wskazywać na prowokowanie wymiotów)
• Gromadzenie i ukrywanie jedzenia
• Wycofanie społeczne, drażliwość, zmiany nastroju
• Obsesyjne przyglądanie się w lustrze lub unikanie luster
• Noszenie luźnych ubrań, żeby ukryć ciało

Leczenie zaburzeń odżywiania

Zaburzenia odżywiania wymagają kompleksowego leczenia, które łączy pomoc psychologiczną, dietetyczną i - w wielu przypadkach - psychiatryczną. Leczenie to nie "nauczenie się normalnego jedzenia". To praca nad głębokimi problemami psychologicznymi, które leżą u podstaw zaburzenia.

Psychoterapia - szczególnie terapia poznawczo-behawioralna (CBT) i terapia dialektyczno-behawioralna (DBT) - jest podstawą leczenia zaburzeń odżywiania. Praca z psychodietetykiem pomaga w odbudowie zdrowych nawyków żywieniowych. Leczenie psychiatryczne (farmakoterapia) bywa konieczne, gdy zaburzeniu odżywiania towarzyszą depresja, lęk lub zaburzenia obsesyjno-kompulsywne.

Wsparcie w Sztuce Harmonii

W Centrum Psychologicznym Sztuka Harmonii w Gdańsku oferujemy wsparcie dla osób z zaburzeniami odżywiania i zaburzoną relacją z jedzeniem. Konsultacje psychodietetyczne pomagają zrozumieć psychologiczne mechanizmy za problemami z jedzeniem. Psychoterapia indywidualna adresuje głębsze problemy - samoocenę, kontrolę, traumę, relacje. Dla młodzieży z problemami z jedzeniem mgr Milena Komorowska i mgr Sandra Małkowska oferują wsparcie psychologiczne dostosowane do potrzeb nastolatków.

Jeśli podejrzewasz, że Ty lub ktoś bliski Ci zmaga się z zaburzeniem odżywiania - nie czekaj. Im wcześniej zaczniesz leczenie, tym lepsze rokowanie. Zadzwoń pod numer 732 059 980 i umów się na konsultację. Zaburzenia odżywiania to choroby, z których można wyzdrowieć - ale potrzebna jest profesjonalna pomoc.